Ainmeachadh Sgìrean Cànain Sònraichte: Stiùireadh reachdail

1. Ro-ràdh

Facal-toisich

1. Tha Earrann 1B, Fo-earrannan 15-17, de dh’Achd na Gàidhlig (Alba) 2005^[1] – leis na h-atharrachaidhean a rinneadh air le Achd nan Cànan Albannach 2025^[2] – a’ toirt chumhachdan do Mhinistearan na h-Alba gus stiùireadh fhoillseachadh a thaobh phròiseasan leis an dèanar beachdachadh air ainmeachadh nan Sgìrean Cànain Sònraichte, agus leis an tèid na sgìrean fhèin a stèidheachadh.

Bogsa 1

Achd na Gàidhlig (Alba) 2005

1B Nuair a thèid sgìre ainmeachadh le ùghdarras ionadail mar sgìre cànain shònraichte

[…]

(15) Faodaidh Ministearan na h-Alba stiùireadh a thoirt do dh’ùghdarrasan ionadail a thaobh nan gnìomhan-obrach aca fon earrann seo.

(16) Faodaidh stiùireadh a rèir fo-earrann (15) a bhuntainn gu sònraichte ris na leanas—

(a) mar a thèid na sgìrean a thaghadh a dh’fhaodar ainmeachadh mar sgìrean cànain sònraichte,

(b) factaran a dh’fheumar a thoirt fa-near nuair a thathar a’ co-dhùnadh a bheil sgìre a’ tighinn fon tuairisgeul air sgìre cànain shònraichte mar a thèid a mhìneachadh ann an earrann 1A(1)(a),

(c) am pròiseas leis an tèid an leithid a cho-dhùnaidhean a dhèanamh.

(17) Feumaidh gun gabh ùghdarras ionadail ealla ri stiùireadh sam bith a bheir Ministearan na h-Alba seachad a rèir fo-earrann (15).

Goireas: Làrach-lìn legislation.gov.uk

2. ’S e amas an stiùiridh seo tuilleadh mìneachaidh a thoirt seachad ann an co-cheangal ri Earrannan 1A-1D de dh’Achd 2005 (leis na h-atharrachaidhean a rinneadh air). Thèid na leanas a shoilleireachadh mar phàirt de seo:

a. Na thathar a’ ciallachadh le Sgìre Cànain Shònraichte

b. Na dleastanasan a thèid a chur air ùghdarrasan ionadail

c. Na pròiseasan a bhios rin leantainn, agus na slatan-tomhais a dh’fheumar a thoirt fa-near, nuair a thèid Sgìre Cànain Shònraichte ainmeachadh

d. A’ phàirt a chluicheas Bòrd na Gàidhlig agus Ministearan na h-Alba a thaobh ainmeachadh nan sgìrean.

3. Feumaidh gun gabh ùghdarrasan ionadail ealla ri stiùireadh sam bith a dh’fhoillsicheas Ministearan na h-Alba ann an Earrann 1B, Fo-earrann 15. Tha seo a’ gabhail a-steach an stiùiridh a th’ ann an-dràsta.

4. Cuideachd, bu chòir do dh’ùghdarrasan ionadail an stiùireadh seo a leughadh còmhla ri stiùireadh no reachdas sam bith eile a bhios ann san àm ri teachd ann an co-cheangal ri Sgìrean Cànain Sònraichte.

Mìneachadh air Briathrachas

5. Cumhachd: Thèid cumhachd a mhìneachadh ann an reachdas mar rudeigin a dh’fhaodas ùghdarras ionadail a dhèanamh. Mar eisimpleir, tha Achd 2005 – leis na h-atharrachaidhean a rinneadh air – a’ toirt cumhachd dhan ùghdarras ionadail Sgìre Cànain Shònraichte ainmeachadh.

6. Dleastanas: Thèid dleastanas a mhìneachadh ann an reachdas mar rudeigin a dh’fheumas ùghdarras ionadail a dhèanamh. Mar eisimpleir, tha Achd 2005 cuideachd a’ cur dleastanas air an ùghdarras ionadail beachdachadh a dhèanamh air a bheil an sgìre air fad anns a bheil e suidhichte (no pàirt dhith) a’ tighinn fon mhìneachadh air Sgìre Cànain Shònraichte a rèir an Achd.

7. A’ Ghàidhlig (ris an canar cuideachd “Gàidhlig”, no “Gàidhlig na h-Alba”, no “cànan na Gàidhlig”): Ann an co-cheangal ri Achd 2005, thèid seo a mhìneachadh mar “a’ Ghàidhlig mar a thèid a cleachdadh ann an Alba”^[3].

8. Cultar na Gàidhlig: Ann an co-cheangal ri Achd 2005, thèid seo a mhìneachadh mar chultar a bheir a-steach “traidiseanan, beachdan, cleachdaidhean, dualchas is fèin-aithne na feadhainn a bhruidhneas no a thuigeas a’ Ghàidhlig.”^[4]

9. Ùghdarras ionadail: Tha seo a’ toirt iomradh air comhairle a chaidh a stèidheachadh fo earrann 2 de dh’Achd an Riaghaltais Ionadail msaa (Alba) 1994.

10. Ùghdarras poblach buntainneach: Ann an co-cheangal ri Achd 2005, thèid seo a mhìneachadh mar ùghdarras poblach Albannach, ùghdarras poblach thar chrìochan (ach a-mhàin a thaobh ghnìomhan-obrach a ghabhas a chur gu feum ann an Alba no ann an co-cheangal ri Alba, agus nach buin ri gnothaichean glèidhte), Buidheann Chorporra Pàrlamaid na h-Alba, buidheann foghlaim do dhaoine aois 16 is nas sine a rèir a’ mhìneachaidh ann an earrann 35 de dh’Achd an Fhoghlaim Adhartaich is Àrd-ìre (Alba) 2005, Goireasan Rèile na h-Alba, no Uisge na h-Alba.

Cò ris a bhuineas an stiùireadh seo?

11. Tha an stiùireadh seo a’ buntainn ri:

• Gach ùghdarras ionadail Albannach
• Bòrd na Gàidhlig
• Riaghaltas na h-Alba
• Ùghdarrasan poblach buntainneach eile a dh’obraicheas ann an Sgìrean Cànain Sònraichte, mar eisimpleir:
  • Alba Chruthachail
  • Àrainneachd Eachdraidheil na h-Alba
  • Buidhnean Iomairt a dh’obraicheas san sgìre, leithid Iomairt na Gàidhealtachd is nan Eilean, Iomairt na h-Alba, agus Iomairt Cheann a Deas na h-Alba
  • Bòrd an NHS a bhuineas ris an sgìre.

12. Buinidh an stiùireadh seo ris na leanas cuideachd:

• Buidhnean coimhearsnachd – agus buill-choimhearsnachd ann an seadh nas fharsainge – taobh a-staigh sgìrean a dh’fhaodar a thoirt fa-near nuair a thèid Sgìrean Cànain Sònraichte ainmeachadh
• Buidhnean prìobhaideach (agus na treas roinne) eile aig a bheil ùidh sa Ghàidhlig, ’s iad ag obair ann an sgìrean a dh’fhaodar ainmeachadh mar Sgìrean Cànain Sònraichte
• Ionadan Foghlaim Adhartaich is Àrd-ìre a tha a’ tabhann foghlam ann an Gàidhlig, no tro mheadhan na Gàidhlig, gu h-àraid an fheadhainn a tha ag obair ann an sgìrean a dh’fhaodar a thoirt fa-near nuair a thèid Sgìrean Cànain Sònraichte ainmeachadh.